1. Tekstə keçmədən öncə bir neçə nöqtəyə nəzər yetirmək istəyirəm. ilk olaraq, aşağıdakı mətn Türkcədir. Bunun səbəbi, özümü Türkcə daha yaxşı ifadə edə bilməyimdən qaynaqlanır. ikinci nöqtə, mətnimi bəyəndiysəniz və hesabınız varsa, substack’da məni takip edin. Hesabım: Vugar Asgar
Orada əlavə iki yazımın da yer aldığını bildirmək istərəm. Xoş oxumalar..




iki Balzac Hikayesi: “Tılsımlı Deri” ve “Yaşama iksiri”

Aşağıdaki yazı, söz konusu eserlere özgün bir çerçeve sunmak amacıyla yazılmıştır. Her iki yazıda da “Eser ne anlatıyor?” sorusuna doğrudan yanıt vermediğimi belirtmek isterim.

Son olarak, hangi yayınevinden okuduğumu metnin sonunda yazdım.

⸻

Tılsımlı Deri
istemek ve yapabilmek. Bu iki itici gücün kontrolünü kaybeden insan, kendisine zihinsel anlamda zarar verebilecek sonuçlarla karşı karşıya gelmektedir. Bu güçler, bilmek ya da düşünsel süreçle kontrolünü dizginlemektedir.

Rafael anılarını arkadaşlarına anlatırken, Rastignac’la olan zamanlarında Fransız toplumunun genel bir tablosunu da çizmektedir. Örneğin, Rastignac’ın hayatta kalma felsefesine bakalım. Rastignac’a göre yaşam sefahattir. Ahlaklı bir yaşam benimseyip aç kalmaktansa, toplumun zengin olmak için sunduğu koşullara uyum sağlamamız gerekmektedir. Bunun için dalaverelik, şarlatanlık yapmak gerekmektedir. Birey refah içinde yaşamak istiyorsa, çoğunluğun iştahla yutabileceği bir yalan uydurmak gerekmektedir. Toplumsal sahnede bir etiket konumuna gelebiliyorsan, zenginliğe erişebilirsin. Önemli olan ahlaki prensipler edinip insanlarla etkileşimde şerefli bir duruş sergilemek değil; önemli olan, toplumun çoğunluğunu kapsayan aynı fikirden kesimi aldatabilmektir.

insan, isteklerini gerçekleştirebilme/yapabilme gücüne tümüyle sahip olduktan sonra, kendisini bilinciyle dizginlemediği süre boyunca mutluluk ve zevkten çok acı çekmeye mahkûm hale gelecektir. Burada önemli olan, yapabilme gücüne sahip olurken arzu ve isteklerinde ölçülü davranmayı başarabilmektir. Çünkü şiddetle gelen isteğin ardından yapacağımız eylemin vermiş olduğu zevkin basitliği bizi mutlu yapmaktan ziyade zamanla duygularımızda monotonluğa yol açar. Yaşamdan duyulan zevk azalmaya, duygular körelmeye başlar. Bilinçle yöneltilmeyen bir duygular bütünü, kısa zevklerin aldatıcı mükemmelliğine hapsolur. Bilincin duyguları yönetmesi, kişiye farkındalığı yüksek bir zevk, mutluluk getirmektedir. Birey isteklerinin farkındadır ve yaptığı eylemin getirmiş olduğu hazdan olabildiğince zevk alabilmektedir. Anlık isteklerin çoğunlukla getirmiş olduğu sonraki hafif pişmanlık hissi, bilinçle dizginlendiğinde yaşanmaz.

Tılsımlı deri, tüm arzularımızı yapabilme gücünü temsil etmektedir. Önemli olan, bu gücü elimizde bulundururken kontrolü bilincimize sunmayı becerebilmektir. Aksi takdirde, arzularımız yaşamımızı tüketen bir yabancıya dönüşebilir.

⸻

Yaşama iksiri (Öykü)
Balzac’ın bu öyküsü, küçük olmasına karşın fazlasıyla düşündürücü etkisiyle okuru kendi dünyasına kolaylıkla çekebilme özelliğine sahiptir. Öykünün baş kahramanı Don Juan, babasının ölümüne yakın bizzat babası tarafından yeniden yaşama döndürme özelliği olan bir iksirin olduğunu öğrenir. Fakat Don Juan, bu bilgiden sonra güçsüz bir şekilde yatakta oğlundan yardım bekleyen babayı ölüme terk eder. Tam da bu noktada, aile kavramının yapı taşlarından biri olan sevgiye bir darbe indirilecek nitelikte olaya tanık oluyoruz. Don Juan, yaşama iksiriyle daha fazla yaşayacağı bilgisiyle; ölümü ertelemek adına babasının yaşamasının önüne engel çekmektedir. Don Juan, baba sevgisini ve ahlaki ilkeleri, daha çok yaşama ve ölüme başkaldırış gibi son derece çekici bir seçime tercih etmiştir. insanın, çoğu fikirlerin ve yönelimlerin başlangıcı olarak tanımlayabileceğimiz özelliği olan bencilliği, her zaman üst seviyede kullanması sonucu nasıl bir insana dönüştüğünün portresi Balzac tarafından etkileyici biçimde çizilmiştir.

Öykünün sonlarına yakın, Don Juan’ın oğlu tarafından bu yaşam iksirinin doğru bir şekilde ölmüş Don Juan’a uygulanmaması sonucunda onun sadece tek kolu yaşama tekrar dönmüş ve bu olay toplum tarafından dinsel ağırlığıyla mucize olarak nitelendirilmiştir. Balzac, olay örgüsünü tamamen kavrayamamanın yol açtığı yanlışı burada çok güzel özetlemektedir. Toplumun mucize olarak adlandırdığı olay, bütün bir şekilde görülmeyen, bilinmeyen yarım bir hikâyeden inşa edilen büyük bir yalandan ibarettir. Gerçeği gölgeleyen bu yalan ise en çok papazların işine yaramış ve dine sorgusuz itaat eden kişilerin sayısında olağanüstü artış yaşanmıştır. Sadece dinsel öğelerin gizemine ve bu yalandan ibaret mucizenin atmosferine kapılan inançlılar, bahsi geçen olay örgüsüne bağlı normalin azıcık da olsa dışında gerçekleşen küçük örüntülere karşı artık hayranlık duymakta ve kendi güçsüzlüklerini bütün çıplaklıklarıyla ortaya koyarak büyük bir esaretin altında itaat etmektedirler.

Yaşama iksiri, ölüme yönelik bir karşı saldırıdır. Bir yokluk ya da hiçliğin doğasına hükmetmiş bir belirsizlikle beraber ürkütücü olması, insanın yaşama karşı bir sıkı tutuşunu ve ölmeye karşı bir önlemi zorunlu kılmaktadır. Hayatımızı yaşamak adına severek, yiyerek, içerek, sevişerek tüketiyor ve her tüketişte ölümle olan mesafemizi kısaltıyoruz. Tam anlamıyla, bütün bir doğallıkla ölmek için yaşıyor fakat ölmemek için çabalıyoruz. insan bu bağlamda tam bir çelişkiyle hayatını ikame ettirmektedir. insan doğasına aykırı bir başkaldırış gerçekleştiren Don Juan, bu süreçte büyük bir pervasızlıkla, salt bir bencillikle sefahat içinde yaşamayı, erdemli bir yaşantıdan üstün tutmaktadır. Ölüme karşı işe yaramaz bir silahı elinde bulunduran bir insanın, tam da bu korkuyu yenmesiyle yapabileceklerini ortaya koymaktadır bu öykü. Ölüm yok sayılmış, toplumsal değerler düşünceden uzak bir yere fırlatılarak dünyanın merkezi ve anlamı kendi başına Don Juan olmuştur. Don Juan bu bağlamda cesaretli birisi olarak görülebilir. Fakat bu cesareti ayakta tutan gücün tam da yaşama iksiri olduğunu göz önünde bulundurursak, bu cesaretin de gerçeklikten yoksun bir ideal olduğunu söylemek mümkündür.

⸻

KAYNAKÇA

Balzac, H. de. (2009). Tılsımlı Deri (Fransızcadan çeviren: Volkan Yalçıntoklu). istanbul: Türkiye iş Bankası Kültür Yayınları (Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi).
Balzac, H. de. (2016). Uzun Yaşam iksiri (Seçme Öyküler) (Fransızcadan çeviren: Birsel Uzma). istanbul: Can Yayınları.